sobota, 10 lutego 2018

Grudziądz

Grudziądz - Widok na spichlerze i most, lata 20-te


11 kwietnia 1065 – Grudziądz po raz pierwszy pojawił się w dokumentach.

1207 – Konrad mazowiecki objął ziemię chełmińską a wraz z nią Grudziądz. 

1218 – Miasto zostało nadane biskupowi Chrystianowi.

1231 – Grudziądz dostał się pod panowanie Zakonu Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, który ustanowił tu komturstwo i rozpoczął budowę zamku obronnego. Pod panowaniem krzyżackim wzniesiono spichrze nad Wisłą, ratusz i domy mieszczańskie. Miasto otoczono podwójnym murem z pięcioma bramami. Zakon prowadził intensywną akcję osadniczą, co spowodowało, że ludność napływowa, głównie z terenów Niemiec i Śląska, zdominowała w Grudziądzu mieszkańców pochodzenia polskiego i pruskiego.

1286–1300 - Wybudowany został w stylu gotyckim kościół farny pw. św. Mikołaja. Parafia św. Mikołaja była jedyną parafią w średniowiecznym Grudziądzu, należały do niej również kościół i szpital św. Jerzego a także kościół św Ducha.

18 czerwca 1291 – w Lipienku mistrz krajowy Zakonu Meinhard z Kwerfurtu (Querfurtu) wystawił dla Grudziądza akt lokacyjny, regulujący prawnie jego granice i nadający mu prawa chełmińskie.

lipiec/sierpień 1410 - Po klęsce Krzyżaków pod Grunwaldem, w której zginął grudziądzki komtur Wilhelm von Helfenstein, wojska króla Jagiełły na krótko zajęły miasto.

Grudziądz, Bloki przy ulicy Mikołaja z Ryńska lata 60-te


8 lutego 1454 – Po krótkim oblężeniu oddziały Związku Pruskiego zajęły zamek w Grudziądzu.

marzec 1455 – Oddziały krzyżackie z Kwidzyna i Łasina podeszły pod Grudziądz i spaliły jego przedmieścia oraz spichrze ale nie zdecydowały się na atak na miasto.

19 października 1466 – W wyniku II pokoju toruńskiego Prusy Królewskie a wraz z nimi Ziemia Chełmińska z Grudziądzem przeszła we władanie Polski.

21 marca 1522 - Mikołaj Kopernik na odbywającym się w Grudziądzu Sejmiku Generalnym Prus Królewskich wygłosił traktat o monecie De aestimatione moneta.

1563 - Została zorganizowana parafia ewangelicka (luterańska).

1569 - Miasto otrzymało od króla Zygmunta Augusta przywilej wolności wyznania.

15 września 1618 - Wielka powódź zniszczyła szpital św. Jerzego.

1622 – Do Grudziądza przybyli jezuici, którzy otworzyli kolegium. Kształciła się w nim młodzież szlachecka i mieszczańska.

12 marca 1624 – Do Grudziądza przybyły benedyktynki, które utworzyły przyklasztorną szkołę dla dziewcząt.

1655 – Wojska szwedzkie dzięki pomocy protestanckich mieszkańców miasta zajęły Grudziądz. Miasto zostało ufortyfikowane i pełniło ważną rolę szwedzkiej bazy zaopatrzeniowej.

Grudziądz - Kamienice w Rynku, lata 70-te


sierpień 1659 – Wojska polskie pod wodzą hetmana Jerzego Sebastiana Lubomirskiego zdobyły szturmem miasto wyzwalając je spod panowania szwedzkiego.

1703 – W czasie wielkiej wojny północnej Szwedzi zajęli miasto po raz kolejny, nakładając na nie wysoką kontrybucję.

21 września 1772 – W wyniku I rozbioru Polski, miasto znalazło się w zaborze pruskim.

6 czerwca 1776 - Z rozkazu Fryderyka II na północ od miasta rozpoczęto budowę potężnej twierdzy, którą po dzień dzisiejszy możemy podziwiać.

koniec XVIII w. - Na krótki czas przeniósł się do Grudziądza pruski król wraz z dworem.

1801 – Rozpoczęła się rozbiórka zamku krzyżackiego.

1807 – W czasie wojen napoleońskich twierdza w Grudziądzu była oblegana przez wojska hesko-polskie. Blokada twierdzy zakończyła się w związku z podpisaniem pokoju na mocy którego obszary znajdujące się na lewym brzegu Trynki (Wielkie Tarpno, Wielki Kuntersztyn, Mały Kuntersztyn, Tuszewo, przedmieście Toruńskie, Kalinka, Rządz, Strzemięcin) zostały przyłączone do Księstwa Warszawskiego.

1838 – siostry benedyktynki zostały zmuszone do opuszczenia swojego klasztoru.

1862 - Powstała odlewnia i emaliernia Herzfelda i Victoriusa. W tym okresie Grudziądz stał się jednym z ważniejszych ośrodków przemysłowych w Prusach Zachodnich.

1879 - Grudziądz zyskał most kolejowo-drogowy i połączenie kolejowe z Laskowicami.

1882 - Powstała fabryka narzędzi rolniczych.

1894 - Zaczęła wychodzić "Gazeta Grudziądzka" Wiktora Kulerskiego, która odegrała ważną rolę w podtrzymywaniu i rozbudzaniu świadomości narodowej Polaków.

1900 – Miasto stało się powiatem miejskim (Stadtkreis) w rejencji kwidzyńskiej w prowincji Prusy Zachodnie.

1911 - Otwarto Dom Polski "Bazar", gdzie znalazły swoją siedzibę polskie organizacje i towarzystwa.

1918 – Polacy stanowili 18% ludności miasta.

23 stycznia 1920 - Do Grudziądza, który na mocy traktatu wersalskiego został przyznany Polsce, wkroczyło wojsko polskie.

15 sierpnia 1920 - Powołano do życia Centralną Szkołę Jazdy w Grudziądzu, która dała początek Centrum Wyszkolenia Kawalerii.

26 czerwca 1925 - Oficjalnego otwarcia I Pomorskiej wystawy Rolnictwa i Przemysłu dokonał ówczesny Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej – Stanisław Wojciechowski.

1 stycznia 1930 – Zostało powołane Centrum Wyszkolenia Żandarmerii.

4 września 1939 - Wojska niemieckie wkroczyły do miasta a władze w ratuszu wręczyły klucze okupantowi.

Październik/listopad 1939 – Niemcy przeprowadzili liczne aresztowania i egzekucje przedstawicieli polskiej inteligencji oraz Żydów.

26 stycznia 1945 - 65 armia gen. P. Batowa wyszła na przedpola Grudziądza i rozpoczęła walki o przyczółki nad Wisłą a 37 dywizja piechoty gwardii pod dowództwem gen. S. Rachimowa przystąpiła do oblężenia miasta.

10 lutego 1945 - Rozpoczęła się bitwa o Grudziądz. Dowództwo nad całością oddziałów radzieckich przejął gen. Anisimow. W ciągu kilku ciężkich dni walk oddziały 37 dywizji piechoty dotarły na południowo-wschodnie przedmieścia miasta.

18 lutego 1945 - 142 dywizja piechoty wyparła Niemców znad rzeki i zamknęła całkowicie okrążenie Grudziądza.

22 lutego-2 marca 1945 - Trwały ciężkie walki o południową część miasta i odcięcie Niemców od rzeki. Po zrealizowaniu tego planu przystąpiono do generalnego szturmu.

6 marca 1945 - Niemiecka załoga Grudziądza skapitulowała. 5000 niemieckich żołnierzy dostało się do niewoli. W toku walk zabudowa miasta została zniszczona w ponad 60% w tym pozostałości zamku krzyżackiego. Po II wojnie światowej Grudziądz znalazł się w granicach woj. Pomorskiego ze stolicą w Bydgoszczy i rozpoczął się systematyczny proces odbudowy.

1950 – Miasto znalazło się w województwie bydgoskim. W czasie PRL powstały nowe osiedla na Tarpnie, Stzemięcinie, Rządzu i lotnisku. Rozbudowano lub na nowo zbudowano takie zakłady przemysłowe jak - Grudziądzkie Zakłady Przemysłu Gumowego, Fabryka Narzędzi Rolniczych "Unia", Grudziądzkie Zakłady Sprzętu Okrętowego, Grudziądzka Wytwórnia Tytoniu Przemysłowego, Zakłady Ceramiczne, Fabryka Materiałów Izolacyjnych, Zakłady Mięsne.

1975–1998 - Grudziądz leżał w administracyjnych granicach województwa toruńskiego.

27 maja 1990 – Odbyły się pierwsze po wojnie demokratyczne wybory do Rady Miejskiej.

1999 - Grudziądz znalazł się w granicach województwa kujawsko-pomorskiego.

poniedziałek, 22 stycznia 2018

Strzegom

Strzegom - Widok na Górę Krzyżową


V w. p.n.e. - Na szczycie góry Bazaltowej znajdowało się prasłowiańskie grodzisko obronne, obwarowane wałem drewniano-ziemnym.

V w. – Najazd Scytów spowodował całkowite zniszczenie ówczesnego grodu. Wówczas to Ślężanie założyli własny gród na Górze Swarnej.

X w. - Kiedy Śląsk wszedł w skład wczesnopolskiego państwa, grodzisko na Górze Swarnej (Zwycięstwa) przestało funkcjonować. Natomiast założono na Górze Bazaltowej na miejscu wcześniejszego grodziska, warowną kasztelanię, która miała ochraniać leżące nieopodal nad brzegami Strzegomki rozrastające się osiedle handlowe. Warownia kasztelańska w Strzegomiu zaliczała się do systemu grodów obronnych rozciągających się przez cały Dolny Śląsk wzdłuż Sudetów. Już wtedy stanowiła integralną część systemu obronno-handlowego państwa pierwszych Piastów.

1038-1137 - W czasach wojen polsko-czeskich i polsko-niemieckich gród ten stał się ważnym ośrodkiem z racji swojego położenia na szlakach handlowych, jak i pełnienia funkcji obronnych. Obok grodu warownego, pełniącego funkcje obronne, rozwinęła się także osada miejska zwana Starym Strzegomiem.

1149 - Biskup wrocławski Walter z Malonne konsekrował pierwszy kościół św. Piotra w osadzie Stary Strzegom.

1155 - Pierwsza wzmianka o grodzie strzegomskim znajduje się w bulli papieskiej wydanej w Rzymie przez Hadriana IV, mówiąca o posiadłościach biskupa wrocławskiego i wymienia „gradice Ztrigom” .

1180 - Sprowadzono do Strzegomia pierwszych rycerzy z zakonu joannitów

1202 - Komes Imbram, kasztelan strzegomski, przekazał joannitom kościół św. Piotra wraz z przynależnościami.

1241 - Najazd tatarski na ziemie państwa polskiego dotarł aż na Dolny Śląsk. Klęska księcia Henryka Pobożnego w bitwie pod Legnicą, w której poniósł śmierć, pozwoliła na bezkarne niszczenie grodów i osiedli śląskich przez czambuły mongolskie. Taki los dotknął osiedla nad Strzegomką i warowni kasztelańskiej na Górze Bazaltowej, które zostały spalone.

1242 - Wdowa po Henryku Pobożnym, księżna Anna (z królewskiego czeskiego rodu Przemyślidów), aby przyspieszyć odbudowę, lokowała miasto Strzegom na prawie niemieckim oraz ściągnęła niemieckich kolonistów.

1290 - W wyniku zapisów testamentowych książąt piastowskich powstało księstwo świdnicko-jaworskie, którym rządził Bolko I Surowy. W obrębie tego księstwa znalazł się również Strzegom.

1291-99 - Na polecenie księcia Bolka I Surowego, wybudowano mury obronne. Nadzór nad budową książę powierzył Joannitom.

pocz. XIV w. - Rozpoczęto budowę monumentalnej bazyliki pod wezwaniem św. Piotra i Pawła, którą nadzorowali Joannici.

1305 - Księżna Beatrycze Brandenburska, wdowa po księciu Bolku I Surowym, która sprawowała regencyjne rządy w księstwie w imieniu małoletnich synów, ufundowała na zamku kaplicę NMP i św. Krzyża.

1307 - Księżna Beatrycze ufundowała kaplicę i klasztor panien benedyktynek.

1336 - Strzegom dostał kolejne przywileje, m.in. wolny targ solą, prawo poszerzonej mili, prawo bicia własnej monety i prawo otwarcia 16 kramów i 8 bud śledziowych.

1339 - Otwarto pierwszą szkołę w mieście. Wyraźny wtedy rozwój gospodarczy następował także dzięki mądrej polityce księcia świdnicko-jaworskiego Bolka II Małego.

1345 - Książę Bolko II Mały otrzymał od swojego wuja króla Polski Kazimierza III Wielkiego przywilej handlu z Rusią. Przywilej ten był niezwykle zyskowny dla mieszczan i kupców z księstwa świdnickiego i przyczynił się do rozwoju gospodarczego Strzegomia.

1369-92 - Regencyjne rządy w księstwie świdnicko-jaworskim sprawowała wdowa po Bolku II Małym, księżna Agnieszka z austriackiego rodu Habsburgów.

1392 - Po śmierci księżnej Agnieszki, Strzegom wraz z całym księstwem świdnicko-jaworskim przeszedł pod panowanie czeskie.

1430 – Karmelici wybudowali kościół i klasztor przy Bramie Jaworskiej.

11 czerwca 1520 - Ludwik II nadał Strzegomiowi przywilej używania czerwonej pieczęci, co umożliwiało sądowi wzywanie świadków.

1526 – Zmarł Ludwik II Jagiellończyk. Po jego śmierci w wyniku układów dynastycznych Śląsk a wraz z nim 3,5-tysięczny Strzegom , jako prowincja dziedziczna wszedł pod panowanie Habsburgów. Zmiana władzy nie miała negatywnego wpływu na rozwój miasta.

31 grudnia 1626 - Do miasta dotarła wiadomość o nakazie przezimowania wojsk Wallensteina, jednakże żołd i koszt utrzymania 10 kompanii wojska przerósł możliwości finansowe miasta. Rajcy miejscy, wysyłali protesty do cesarza, jednak pozostały one bezskuteczne. Zaczęły się ciężkie czasy dla miejscowych protestantów, których nagminnie prześladowano. Zabierano im majątki, zamykano kościoły.

1629 - Pozbawiono praw obywatelskich protestantów. Wojska Wallensteina dokonały mordów i gwałtów na miejscowej ludności a cholera zdziesiątkowała mieszczan.

1648 - W wyniku wojny trzydziestoletniej miasto legło w gruzach, straciło swe przywileje, zamek uległ ruinie i przeszedł na własność miasta, a z 3 tysięcy mieszkańców zostało zaledwie 400.

1686 - Burmistrz miasta Grzegorz Kolmitz starał się doprowadzić rurociąg z wodą do miasta które trawiły liczne pożary. Spłonęły m.in. klasztor, kościół św. Piotra i Pawła i część zabudowy miasta.

1718 - Uległo spaleniu 30% miasta.

1742 - W wyniku I wojny śląskiej Prus z Austrią, Prusy przejęły Śląsk. Wówczas przywrócono prawa protestantom, którzy jeszcze tego samego roku wznieśli w mieście swoją świątynię.

4 czerwca 1745 - Król pruski Fryderyk II wygrał pod miastem bitwę z Austriakami (bitwa pod Dobromierzem), bezskutecznie próbującymi odzyskać prowincję.

1810 - Na polecenie władz pruskich zostały rozwiązane zakony karmelitów i joannitów.

1816 - Strzegom został miastem powiatowym.

1826 - Powstał teatr, który funkcjonował z drobnymi przerwami do lat dwudziestych XX w. Z początku funkcjonował jako teatr amatorski, a potem odbywały się występy zespołów przyjezdnych.

1856 - Strzegom otrzymał połączenie kolejowe z Ząbkowicami Śl. i Legnicą.

1858 - Przybyły do miasta siostry elżbietanki, które wpisały się trwale w pejzaż miasta niosąc pomoc lekarską, opiekuńczą i wychowawczą.

1859 - Rozpoczęto budowę nowego ratusza.

1888 - W związku z budową estakady kolejowej, zniszczone zostały pozostałości zamku zrujnowanego w toku wojny trzydziestoletniej.

1905 - W mieście żyło 13.427 osób, w zdecydowanej większości Niemców. W Strzegomiu mieszkali też Polacy - Ślązacy, którzy wydawali czasopisma w języku polskim.

1932 – Zlikwidowano powiat strzegomski, co obniżyło rangę i dochodowość miasta.

1939-45 - W czasie II wojny światowej na terenie okolicznych wsi pracowali przy głodowych racjach żywnościowych robotnicy przymusowi i więźniowie pobliskiego Obozu Koncentracyjnego Gross-Rosen w Rogoźnicy, pochodzący z Polski i innych krajów okupowanych przez III Rzeszę.

13 lutego 1945 – Do Strzegomia wkroczyły wojska radzieckie, dokonując rabunków i gwałtów.

11 marca 1945 - Po zaciekłych walkach Niemcy odbili miasto, zawdzięczając to m.in. omyłkowemu zbombardowaniu na Wzgórzach Jaroszowskich przez lotnictwo radzieckie własnych oddziałów idących na odsiecz okrążonym przez Niemców w Strzegomiu czerwonoarmistom. Wzięci do niewoli przez Niemców żołnierze Armii Czerwonej zostali wymordowani w Strzegomiu przez SS, w odwecie za dokonywane na Niemcach gwałty i rabunki. W rezultacie działań wojennych około 60% zabudowy Strzegomia legło w gruzach.

7 maja 1945 - Rosjanie wkroczyli ostatecznie do Strzegomia.

Czerwiec 1945 - Strzegom został przekazany polskiej administracji a do miasta zaczęli przybywać pierwsi polscy osadnicy. Pierwszym polskim burmistrzem został Antoni Nosek.

Lipiec 1946 - Władze wysiedliły pozostałych jeszcze przedwojennych mieszkańców miasta do Niemiec.

poniedziałek, 8 stycznia 2018

Ciechocinek - Fontanna "Grzybek"

Ciechocinek - Fontanna Grzybek lata 30-te

1911 - Wykonano odwiert źródła nr. 11., które zasiliło solanką tężnie. Odwiert głębokości 414,58 metrów pompuję solankę o stężeniu 5,8%.

Ciechocinek - Fontanna Grzybek lata 70-te

1926 – Źródło obudowano fontanną, tzw. "Grzybkiem", zaprojektowanym przez Jerzego Raczyńskiego. W późniejszym czasie fontanna kilkakrotnie była przebudowana m in. została podwyższona i przesunięta kilka metrów od pierwotnego położenia.

Ciechocinek - Fontanna Grzybek lata 80-te

poniedziałek, 25 grudnia 2017

Przemyśl

Pocztówka - Przemyśl


VII-VIII w. – Według legendy, którą przytacza w swoich kronikach Jan Długosz, gród założył przywódca plemienia Lędzian, Przemysław od którego imienia wziął swoją nazwę.

IX w. – Przemyśl został włączony do Państwa wielkomorawskiego.

899 - Przemyśl opanowują Węgrzy.

X w. - Na wzgórzu zamkowym wzniesiono okazały gród o potężnych wałach drewniano-ziemnych.

981 – Książę kijowski Włodzimierz Wielki, odebrał Polsce Grody Czerwieńskie, w skład których wchodził Przemyśl, które to przyłączył do swojego państwa.

1018 - Bolesław Chrobry w czasie powrotu z wyprawy na Kijów, odzyskał Przemyśl dla Polski.

1031 - Przemyśl został ponownie włączony do Rusi przez księcia kijowskiego Jarosława Mądrego, który korzystając na walkach pomiędzy braćmi Bezprymem i Mieszkiem II, zajął Grody Czerwieńskie. Po śmierci księcia Jarosława ziemię przemyską odziedziczyli jego synowie Włodzimierz Jarosławowicz i Rościsław Rurykowicz.

Pocztówka - Przemyśl






























1071 – Gród został zdobyty przez króla Bolesława Szczodrego i powrócił w granice państwa polskiego. Król interweniował na Rusi na rzecz swojego kuzyna Izasława I, walczącego z braćmi o tron kijowski. W trakcie walk, latem po długim oblężeniu zajął on Przemyśl.

1087-1124 - Przemyśl był samodzielnym księstwem pod panowaniem dynastii Rurykowiczów. Książęta ruscy toczyli częste walki bratobójcze o władzę i ziemie, korzystając na przemian z pomocy Polski lub Węgier, a także innych sąsiadów.

1214 - Doszło do porozumienia między Polską i Węgrami, które kończyło rywalizację tych państw o tereny Rusi Czerwonej. Traktat spiski oddawał Przemyśl polskiemu księciu Leszkowi Białemu.

1340 - Kazimierz Wielki przyłączył Przemyśl do Polski po śmierci ostatniego władcy ruskiego, Bolesława Jerzego, który zapisał go w swym testamencie polskiemu władcy. W miejscu grodu obronnego, król zbudował okazały gotycki murowany zamek. Dzięki przywilejom królewskim, w mieście chętnie zaczęli osiedlać się rzemieślnicy i kupcy z Niemiec.

1370 - Miasto na krótko przeszło pod władanie króla Węgier i Polski – Ludwika Węgierskiego.

1372 - Ludwik Węgierski oddał Ruś Czerwoną w zarząd księciu opolskiemu Władysławowi. Książę Władysław dbał o miasto i jego rozwój, sprowadzając ze Śląska rzemieślników, chłopów i rycerzy.

Pocztówka - Przemyśl

1379 - Władzę nad miastem i okolicą przejęli Węgrzy. Na zamku stała załoga węgierska, a miastem rządził Węgier Emeryk.

1387 - Przemyśl wrócił do Polski. Św. Jadwiga, królowa Polski, żona Władysława Jagiełły, równocześnie spadkobierczyni części państwa węgierskiego, zajęła swymi wojskami miasto. Władysław Jagiełło opiekował się Przemyślem i bywał częstym gościem zamku i pobliskiej Medyki.

1 października 1389 - Król Władysław Jagiełło, aktem wystawionym we Lwowie, przeniósł prawa na którym miasto wyrosło, na prawo magdeburskie. Określił przy tym dokładnie obszar miasta na 100 łanów (2240 ha), ustanowił ośmiodniowy jarmark coroczny i nadał liczne uposażenia i przywileje.

1410 - Ziemia przemyska wystawiła własną chorągiew w bitwie pod Grunwaldem.

1498 - Miasto padło łupem odwetowej wyprawy hospodara mołdawskiego Stefana III.

XVI w. – Był to złoty wiek w dziejach Rzeczpospolitej i Przemyśla. W mieście rozpoczęto wówczas budowę potężnych murów obronnych z dziewięcioma basztami i trzema bramami. O świetności ponad 6 tysięcznego miasta świadczyły ponadto brukowane ulice oraz liczne obiekty sakralne.

1530 - Zbudowano wodociągi w mieście.

Pocztówka - Przemyśl





























1560 - W Rynku zbudowano ratusz.

1614 – Miasto zostało zniszczone przez Kantymira Murzę.

1628 – Jezuici założyli kolegium.

1638 – Pożar zniszczył prawie całe miasto.

1648 - Miasto było oblegane przez wojska kozackie. Nie zostało zdobyte dzięki odwadze mieszczanina o nazwisku Gil. Przekradł się on nocą do Sośnicy, gdzie przebywał właściciel Żurawicy Karol Korniakt. Zebrał on kilka tysięcy własnego wojska i ruszył do Medyki by uderzyć na tyły wroga. Zdobyto obóz kozacki, a ataman Kopystyński zginął.

1656 – Miasto oblegali Szwedzi pod wodzą generała Roberta Douglasa. Wojska szwedzkie ustąpiły przed nadciągającymi wojskami hetmana Stefana Czarnieckiego. Był to punkt zwrotny w potopie szwedzkim, od którego liczy się odwrót wojsk szwedzkich z Rzeczypospolitej.

Pocztówka - Przemyśl





























1657 – Miasto odparło najazd wojsk siedmiogrodzkich Jerzego Rakoczego.

1672 - Okolice Przemyśla spustoszyli Tatarzy, których pod Kormanicami pobili mieszczanie przemyscy pod wodzą gwardiana reformatów o. Krystyna Szykowskiego.

1692 - Powstała greckokatolicka eparchia przemyska.

1754 - Burmistrz Przemyśla Adam Klein zorganizował stałą drukarnię, którą do końca XVIII w. opuściło 200 książek.

1756-64 Starostą przemyskim był przyszły król Polski Stanisław August Poniatowski.

1759 - Wacław Sierakowski ufundował pierwszą bibliotekę publiczną.

1772 - Pierwszy rozbiór Polski pozbawił przemyślan polskiej państwowości na 146 lat. Ziemia Przemyska przypadła Austriakom, którzy na zagarniętych Polsce terenach utworzyli nową prowincję Galicję. Zaborcy szybko zaprowadzili w mieście swoje porządki. Nakazali rozebranie niemal całych murów miejskich, ratusza oraz niektórych kościołów.

1778-87 - Przemyśl był prywatną własnością hrabiego Ignacego Cetnera.

1789 - Po interwencjach mieszkańców cesarz Józef II przywrócił Przemyślowi status wolnego miasta.

1830 – Liczba mieszkańców wynosiła 7 538 osób.

1850 - Liczba mieszkańców wynosiła 9 500 osób.

1850-54 – Wykonano pierwsze prace fortyfikacyjne.

1859-61 - Wybudowano kolej galicyjską łączącą Przemyśl z Krakowem i Lwowem. Przyczyniło się to do ożywienia gospodarczego miasta. W tym okresie Przemyśl znacznie rozbudował się poza dawny obszar murów miejskich.

Pocztówka - Przemyśl





























1868 - Miasto uzyskało połączenie drogowe przez Gródek Jagielloński do Lwowa. W tym samym roku założono Towarzystwo Muzyczne, rok później Stowarzyszenie Rękodzielników "Gwiazda" oraz utworzono seminarium nauczycielskie i straż pożarną.

1870 – Liczba mieszkańców wyniosła 15 185.

1872-74 - Otwarto Pierwszą Węgiersko-Galicyjską Kolej Żelazną, która poprzez Zagórz i Przełęcz Łupkowską umożliwiła bezpośrednie połączenie z Budapesztem.

1878 – Rozpoczęto budowę i modernizację fortów oraz polowych fortyfikacji, którą kontynuowano praktycznie aż do wybuchu I wojny światowej.

1902 – Powstało Muzeum Archidiecezjalne.

1909 – Zostało założone Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej.

26 września 1914 - Przemyska twierdza broniona przez 120-130 tysięcy żołnierzy armii austro-węgierskiej została całkowicie otoczona przez dwukrotnie liczniejsze siły rosyjskie. Pomimo ostrzału artyleryjskiego i zaciekłych szturmów piechoty Rosjanie nie zdobyli żadnego fortu tracąc dziesiątki tysięcy zabitych, rannych i wziętych do niewoli.

Pocztówka - Przemyśl


8 listopada 1914 – Rozpoczęło się drugie oblężenie Twierdzy Przemyśl. Tym razem Rosjanie otoczyli twierdzę czekając na wyczerpanie jej zapasów.

22 marca 1915 - Braki w zaopatrzeniu i upadające morale obrońców spowodowały, że dowództwo twierdzy zdecydowało się na jej poddanie. Przed wkroczeniem Rosjan, 80 fortów, 1000 dział, magazyny, amunicja, mosty i dokumenty zostały zniszczone.

Czerwiec 1915 - Austriacy postanowili odbić twierdzę. W wyniku trzeciego oblężenia połączone siły austro-węgierskie i niemieckie zdobyły ruiny fortów.

11 listopada 1918 - Po krótkich walkach polsko-ukraińskich na ulicach miasta, Przemyśl stał się znowu wolny.

1920-45 - Przemyśl znajdował się w województwie lwowskim.

1932 - Odkryto na terenie nieistniejącej dziś cegielni przy ulicy Słowackiego, najstarsze ślady pobytu człowieka na tym terenie sprzed 30 000 lat p.n.e.

7 września 1939 – Niemcy po raz pierwszy zbombardowali Przemyśl.

Pocztówka - Przemyśl


9 września 1939 – Ewakuowano urzędy.

15 września 1939 - Do miasta wkroczyły wojska niemieckie. Już w następnych dniach Einsatzgruppe zur besonderen Verwendung pod dowództwem Udo von Woyrscha oraz Einsatzkommando 3/I pod dowództwem Alfreda Hasselberga, przy udziale jednostek Wehrmachtu, aresztowały i rozstrzelały w okolicznych miejscowościach (Pikulice, Przekopana, Medyka) co najmniej 800-900 Żydów, a w samym Przemyślu 200.

27 września 1939 – Do Przemyśla weszła Armia Czerwona.

28 września 1939 - Niemcy wycofali się na lewy brzeg Sanu. Przedtem jednak spalili, obrzucając granatami dwie zabytkowe bożnice przy ul. Jagiellońskiej. San stał się granicą dwóch najeźdźców. Niemcy pozostali na Zasaniu, sowietom przypadło w łupie Stare Miasto i Śródmieście. Prawobrzeżna część miasta została administracyjnie przydzielona do obwodu drohobyckiego. Stąd sowieci następnie wywieźli do łagrów wiele polskich rodzin. Wybudowali też w mieście liczne schrony Linii Mołotowa.

 Czerwiec 1940 - Zarządzeniem Hansa Franka do Deutsch-Przemyśl przyłączono Ostrów, Buszkowice, Buszkowiczki, Kuńkowce, Żurawicę, część Ujkowic i Bolestraszyc.


Pocztówka - Przemyśl


22 czerwca 1941 - Przemyśl znalazł się na pierwszej linii frontu. Prawobrzeżna część miasta została zaatakowana przez 101 Dywizję Piechoty i część 257 Dywizji Pancernej z 54 korpusu Armii "Południe". Walki na ulicach Przemyśla trwały 5 dni. W wyniku ostrzału artylerii legły w gruzach całe kwartały kamienic, w tym także zabytkowe budowle, zginęło wielu mieszkańców.

1942 - Utworzono dzielnicę żydowską. Później hitlerowcy zamordowali w masowych egzekucjach i obozach zagłady niemal całą społeczność żydowską Przemyśla.

27 Lipca 1944 – Przemyśl został zdobyty przez Armię Czerwoną i przez współdziałających z nią żołnierzy 38. Pułku Piechoty Armii Krajowej. Działania wojenne w latach 1939-1944 doprowadziły do zniszczenia 44% zabudowań, wymordowano 29 tys. osób. W wyniku postanowień teherańskich i jałtańskich Ziemia Przemyska została przecięta nową granicą ze Związkiem Radzieckim. W bezpośrednim sąsiedztwie Przemyśla trwały walki z ukraińskimi nacjonalistami. Ludność ukraińska została w większości wysiedlona do ZSRR lub na Ziemie Odzyskane. W Przemyślu i jego okolicach osiedlali się Polacy wypędzeni ze swoich domów na dawnych Kresach, które przypadły sowieckiej Ukrainie.

Jesień 1944 - Władze radzieckie założyły w mieście Obóz Przejściowy NKWD nr 49 dla żołnierzy AK i innych przeciwników okupacji sowieckiej. Najczęściej wywożono stąd jeńców do m. Borowicze lub do więzienia na Zamku w Rzeszowie, a także do obozów na Syberii.

1944-75 - Przemyśl był siedzibą powiatu i równocześnie miastem na prawach powiatu.

Czerwiec 1975 - W wyniku reformy administracyjnej Przemyśl stał się siedzibą województwa.

2 czerwca 1991 - Ojciec Święty Jan Paweł II odwiedził Przemyśl, gdzie po raz pierwszy w Polsce spotkał się z przedstawicielami kościoła bizantyjsko-ukraińskiego.

1 stycznia 1999 – Przemyśl stracił status siedziby województwa.

sobota, 2 grudnia 2017

Nałęczów

Pocztówka - Nałęczów park


VIII/IX w. - Powstał gród na dogodnym do obrony wzgórzu, dzisiaj nazywanym górą Poniatowskiego. Już wtedy gród nazywany był Bochotnicą - od płynącej wąwozem u podnóża wzgórza rzeczki Bochotniczanki (od słowa bochot - plusk, chlupot).

X w. - Środek osady został przeniesiony (prawdopodobnie, po zniszczeniu, odbudowano go w innym miejscu) na wzgórze kościelne, gdzie stoi dziś kościół parafialny, a w średniowieczu stała także budowla obronna.

I poł. XIV w. - W Bochotnicy powstała parafia (kościół p.w. św. Jana Ewangelisty).

XIV w. - Dokonano lokacji wsi na prawie niemieckim, wkrótce potem powstał folwark, - dwór posadowiono w rejonie obecnego pałacu Małachowskich - do dziś stoi pochodząca z tego okresu budowla, zwana oficyną pałacową. Położenie Bochotnicy sprzyjało rozwojowi: powstały młyny, stawy rybne, zajazd.

1398 – Klemens Kurowski kasztelan sądecki, kupił od Jana Firleja wsie: Bochotnicę, Strzelce, Czasławice (obecne Czesławice), Sadurki, Cynków i część Chrzeszczowa (obecny Chruszczów).

Pocz. XV w. – Bochotnica została własnością rodu Rawitów.

1523 – Właścicielami wsi została rodzina Samborzeckich, która w ciągu 100 lat wykupiła wiele dóbr ziemskich na terenie parafii od okolicznej drobnej szlachty - wtedy powstał klucz Bochotnicki. Burzliwy przebieg miała na terenie Bochotnicy reformacja: Mikołaj Samborzecki zajął zbrojnie wszystkie dobra parafii; zniszczono też sam kościół, który został odbudowany - p.w. św. Jana Chrzciciela, przez dziedzica Staniasława Samborzeckiego.

1628 - Bochotnica była własnością Marcina Leśniowolskiego.

1641 - Przez małżeństwo z Leśniowolską majątek dostał się w 1641 roku Rostworowskim. Od tego czasu nastąpił powolny proces zwiększania dóbr bochotnickich przez dołączanie do nich w części lub całości sąsiednich wsi.

1724 - Bochotnica wraz z Cynkowem, Chruszczowem i Strzelcami przeszła w ręce Gałęzowskiego, starosty wąwolnickiego i podsądka lubelskiego.

Pocztówka - Nałęczów Park


23 czerwca 1751 – Stanisław Małachowski starosta wąwolnicki nabył dobra klucza bochotnickiego (Bochotnica, Chruszczów, Strzelce i Cynków) od kasztelana Aleksandra Gałęzowskiego.

1772 - Stanisław Małachowski dokończył rozpoczętą w połowie XVIII w. przez ówczesnego Kolatora Felicjana z Targowisk Gałęzowskiego kasztelana lubelskiego, budowę kościoła parafialnego.

1773 - Małachowski postawił tu klasycystyczny pałac według projektu architekta Ferdynanda Naxa. Rezydencja, pałac i folwark, otrzymała nazwę Nałęczów od herbu właściciela - Nałęcz. Wschodnia część majątku, obejmująca zabudowania chłopskie i kościół parafialny pozostała przy dawnej nazwie Bochotnica. Centrum osady znajdowało się na górze zwanej dzisiaj Górą Poniatowskiego. Nazwa pochodzi od króla Stanisława Augusta, który podczas jednej z podróży, nocował w pałacu nałęczowskim i na tym właśnie wzgórzu wyprawiono mu uroczyste przyjęcie.

1807 - Latem przebywał w pałacu nałęczowskim na kuracji biskup łódzki Cieciszowski. W tym samym czasie z kuracji korzystał książę Adam Czartoryski. Kasztelan Leon Dembowski zaznaczył, iż wody nałęczowskie posiadają dużo żelaza.

1816 - Został założony tzw. nowy cmentarz grzebalny przy kościele parafialnym.

1817 - Podjęto prace zmierzające do naukowego określenia właściwości źródeł. Chemiczna analiza wody nałęczowskiej została powierzona profesorowi Uniwersytetu Warszawskiego, Janowi Józefowi Celińskiemu, któremu administracja uzdrowiska przesłała wodę mineralną. Badania wykazały, że źródło obok łazienek, nazwane później jego imieniem, w 88 000 jednostek wody zawierało 46 000 węglanu wapnia, 17 435 tlenku żelaza, 9000 soli alkalicznej oraz 71 jednostek lotnego kwasu węglowego. Profesor Celiński przyrównał nałęczowskie wody do wysoko cenionych w tym czasie wód Godefroi, Capus, St. Victoria, Rocester i Rheims. Jednocześnie zachęcał do korzystania z wód nałęczowskich, znajdujących się w kraju, i równie skutecznych jak zagraniczne. Równocześnie z podjęciem badań wód, Małachowski rozpoczął budowę łazienek.

1821 - Połowa łazienek została oddana do użytku. Eksploatacja wód żelazistych wpłynęła na rozwinięcie się miejscowości i otwarto dom gościnny z dwudziestoma pokojami. O uzdrowisku zrobiło się głośno i wymieniono je nawet w wydawanych poza królestwem podręcznikach geografii powszechnej.

Pocztówka Nałęczów





























1827 – W Nałęczowie znajdowało się 20 domów z 222 mieszkańcami.

1831 - Klęska powstania listopadowego przyniosła w konsekwencjach zupełny upadek uzdrowiska.

1850 - Dobra nałęczowskie wyszły z rąk Małachowskich. Zaczął się okres częstych zmian właścicieli i parcelowania ziemi.

Lata 70 XIX w. - Wygląd Nałęczowa w latach 70. przedstawiano jako ściskający serce obraz zniszczenia i nędzy. Był to zbiór budynków, w większości pokaźnych rozmiarów, pokrytych resztkami średniowiecznych dachów lub wcale nie pokrytych, z ziejącymi otworami okiennymi, otoczonych błotem, nawozem i śmieciami.

25 października 1877 - Doktor Fortunat Nowicki zawarł umowę o dzierżawę z właścicielką Nałęczowa, K. Czemierziną. Doktor Nowicki, mając za sobą dwunastoletnią praktykę na stanowisku dyrektora zakładu leczniczego w Lipecku, po zbadaniu wód żelazistych w Nałęczowie oraz warunków klimatycznych tej miejscowości, uznał że jest to najodpowiedniejsze miejsce na założenie uzdrowiska. Przedmiotem umowy była część dóbr Nałęczowa, znajdująca się w zasadzie w granicach obecnego parku zdrojowego, budynki na tym terenie oraz obszar od mostu murowanego nad rzeką Samicą aż do obecnej posesji Ochotniczej Straży Pożarnej. Termin dzierżawy został przewidziany na 24 lata, z prawem dalszego przedłużenia na 12 następnych. Czynsz dzierżawny wynosił po 1200 rubli rocznie. Czemierzina zastrzegła w umowie, że dzierżawca nie może zakładać na tym terenie cukrowni, winiarni ani krochmalni, ma natomiast obowiązek odbudowania i prowadzenia zakładu leczniczego. Dr Nowicki nałożył natomiast na właścicielkę obowiązek przesunięcia drogi traktowej Lublin–Kazimierz poza teren dzierżawiony, tj. poprzez pola Góry Armatniej. Czemierzina zobowiązała się też do wyjednania u władz kolejowych zmiany nazwy stacji kolejowej Miłocin na Nałęczów.

11 lutego 1878 - Po porozumieniu się Nowickiego z lekarzami: Wacławem Lasockim i Konradem Chmielewskim, spisano akt notarialny powołujący spółkę udziałową do prowadzenia zakładu leczniczego w Nałęczowie. Kapitał wynosił 30 000 rubli i składał się z 6 udziałów po 5000 rubli. W czasie spisywania aktu zgłosił się jeszcze jeden udziałowiec, dr Władysław Sipniewski, wpłacając także 5000 rubli. Administrację spółki prowadził dr Nowicki, podpisując dokumenty pod pieczęcią: Zarząd Zakładu Leczniczego w Nałęczowie. Jako administrator Zakładu Leczniczego, dr Nowicki energicznie i ze znajomością spraw zabrał się do rozbudowy uzdrowiska. Plany budynków, dostosowanych do potrzeb uzdrowiska, zostały wykonane przez architekta z Warszawy, Karola Kozłowskiego.

Pocztówka Nałęczów


Lipiec 1878 - Nowicki zwrócił się do gubernatora lubelskiego o zezwolenie na otwarcie zakładu leczniczego dla szerokiej publiczności. Po przychylnej opinii wydziału budowlanego i lekarskiego, wyrażono zgodę na uruchomienie uzdrowiska. Nowicki pragnął zmienić zaniedbaną miejscowość w uzdrowisko z prawdziwego zdarzenia.

Jesień 1878 - Zgodnie z planem architekta Kozłowskiego, przeprowadzono kapitalny remont pałacu Małachowskich — dobudowano drugie piętro i wieżę a dach pokryto nową blachą. Oczyszczono zaniedbany park, przesadzono niektóre drzewa, utworzono też nowe aleje ocienione starymi lipami. Zlikwidowano staw przy murowanym moście, a miejsce po nim wykorzystano na ogród. Przebudową zajął się architekt Walerian Kronenberg.

1879 – Odrestaurowano łazienki, zakład hydropatyczny i hotel. Źródło wody żelazistej pozostawiono obok łazienek, a w tzw. domku biskupim umieszczono aptekę. Dla wygody gości powstały restauracja, sklepy oraz stacja konna, skąd kursowały powozy dowożące pasażerów do stacji i przewożące korespondencję.

Marzec 1880 – Majątek nabył inżynier Michał Górski. Akt sprzedaży dotyczył również części dóbr wydzierżawionych dr. Nowickiemu.Nałęczów W tym czasie Nałęczów liczył 28 domów z 240 mieszkańcami. Wraz z przejęciem dóbr nałęczowskich przez Michała Górskiego nastąpiła znaczna rozbudowa uzdrowiska. Nowy właściciel zwracał szczególną uwagę na to, aby tereny poza parkiem były odpowiednio chronione z myślą o zachowaniu walorów przyrodniczych Nałęczowa.

1882 - Bolesław Prus przyjechał tu leczyć się z agorafobii. Potem bywał w Nałęczowie często do ostatnich lat życia. Tu powstała m.in. „Placówka”.

1890 – W Nałęczowie jako guwerner dzieci Michała Górskiego rozpoczął pracę Stefan Żeromski.

1901 - Zakład Leczniczy otrzymał status instytucji użyteczności publicznej, dotąd bowiem był uważany przez władze finansowe za przedsiębiorstwo przemysłowe. Nowy charakter uzdrowiska miał wpływ na obniżenie stopy podatkowej.

1903 - Powstało w Nałęczowie Towarzystwo Kredytowe jako pierwsza instytucja spółdzielcza w powiecie puławskim.

Pocztówka Nałęczów





























1904 - we wsi Charz koło Nałęczowa wybudowano „Kąpiele Tanie im. B. Prusa”. Obiekt powstał z inicjatywy lekarzy Zakładu Leczniczego. W tym też roku założono Muzeum Ziemi Lubelskiej w Nałęczowie. Organizatorami tej placówki byli lekarze: Bronisław Malewski, Antoni Puławski i Wacław Lasocki.

1905 - Główne budynki, tj. zakład i hydropatię, skanalizowano systemem Ćhambeau. W tym samym roku na Armatniej Górze Jan Witkiewicz-Koszyc zbudował dla Stefana Żeromskiego pracownię, tzw. Chatę, która stanęła na terenie nabytym przez pisarza od dr. W. Lasockiego za 200 rubli.

1906 - Z inicjatywy działaczy Towarzystwa Kredytowego Gustawa Malewskiego, Stanisława Śliwińskiego, Bronisława Malewskiego i Wacława Lasockiego, wybudowano w Nałęczowie gmach w stylu zakopiańskim, tzw. Dom Ludowy, według projektu architekta Zenona Chrzanowskiego. W Domu Ludowym znalazły pomieszczenie: Towarzystwo Kredytowe i Stowarzyszenie Spółdzielcze „Oszczędność” Szkoła Rolnicza dla synów włościan, a potem Muzeum Ziemi Lubelskiej, której kustoszem został Wacław Lasocki. Przerobiono i powiększono dawne łazienki po Małachowskich, zastosowano też nowy sposób ogrzewania wanien.

1907 - Nastąpiło otwarcie Ochronki w Nałęczowie zbudowanej według projektu Jana Witkiewicza za oszczędności i honoraria Stefana Żeromskiego ; znalazła tam miejsce druga szkoła (pierwszą założyła F. Morzycka) elementarna pracująca pod egidą „Światło”, szkoła istniała do roku 1915.

1909 - Powstało Towarzystwo Przyjaciół Nałęczowa, którego założycielami byli: dr Wacław Lasocki, inż. Adam Nagórski, Edmund Raciborski, dr Karol Benni, inż. Aleksander Kurcjusz, dr Marian Jakowski, adwokat Wacław Łypacewicz i inni.

1910 - W nowo wybudowanym gmachu obok Góry Jabłuszko założona została przez Koło Ziemianek Lubelskich Szkoła Tkactwa i Gospodarstwa Wiejskiego dla dziewcząt wiejskich.

1918 - W „Chacie” spędzał ostatnie chwile i zmarł syn Żeromskich – Adam.

1928 - Nałęczów uzyskał status uzdrowiska. W tym samym roku urządzono Muzeum Stefana Żeromskiego w jego letnim domu zwanym Chatą a w parku zdrojowym nastąpiło uroczyste odsłonięcie pomnika Stefana Żeromskiego. Pomnik wykonał znany rzeźbiarz Al. Żurakowski według projektu Jana Witkiewicza.

1929 – Nałęczów stał się siedzibą władz gminy. W tym czasie rocznie uzdrowisko odwiedzało około 2,5 tys. kuracjuszy.

Pocztówka Nałęczów


1935 - Zbudowano połączenie drogowe z Lublinem i Kazimierzem Dolnym a także drogę do nowej stacji kolejowej. Nałęczów stawał się coraz bardziej popularny; bywali tu: marszałek Rydz-Śmigły, minister Beck.

16 lipca 1943 - Niemcy wywieźli na Majdanek 1000 mężczyzn z Nałęczowa i okolicznych wsi.

1944 - Przedstawicielstwa Armii Ludowej i Batalionów Chłopskich zawarły porozumienie o współpracy na terenie gminy Nałęczów.

Lipiec 1944 - Do miasta wszedł oddział specjalny Obwodu Lubelskiego Armii Ludowej pod dowództwem Gustawa Alef-Bolkowiaka ps. „Bolek”.

19 maja 1945 - W Nałęczowie przy drodze prowadzącej do wsi Łubki zginęło 17 młodych ludzi z Oddziału AK Tadeusza Orłowskiego ps. Szatan z rąk NKWD.

1954 - Powołano Przedsiębiorstwo Państwowe „Uzdrowisko Nałęczów”, które przejęło zniszczone w czasie drugiej wojny światowej budynki Zakładu Leczniczego.

1960 – Pod kierunkiem Władysława Tatarkiewicza przeprowadzono remont pałacu Małachowskich. Zdjęto drugie piętro, usunięto wieżę dobudowaną przez dr. Nowickiego w 1879 r. Przeprowadzono też kapitalny remont wnętrz pałacu. W tym samym roku oddano do użytku Miejski Dom Kultury.

1961 - Oddano do użytku tzw. pawilon angielski, dar Angielki Sue Ryder zlokalizowany w części wschodniej parku. W tym też roku w pałacu Małachowskich powstało Muzeum Bolesława Prusa popularyzujące życie i twórczość pisarza, ze szczególnym uwzględnieniem jego powiązań z Nałęczowem i Lubelszczyzną.

1963 – Nałęczów otrzymał prawa miejskie.

1964 - Nad ujściem źródła „Miłość” wybudowano Pijalnię Wód Mineralnych.

1966 - Oddano do użytku Sanatorium Uzdrowiskowe Związku Nauczycielstwa Polskiego im. Władysława Petrykiewicza.

1970 - Zaczął działać w Nałęczowie Profilaktyczny Dom Pracowników Służby Zdrowia Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej, zbudowany przez Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Służby Zdrowia.

1972 - Rozpoczął funkcjonowanie przy ul. M. Górskiego Kardiologiczny Szpital Uzdrowiskowy.

1973 - Oddano do użytku Sanatorium Uzdrowiskowe Związków Zawodowych Pracowników Gospodarki Komunalnej i Terenowej.

1977 – Oddano do użytku Kolejowe Sanatorium Uzdrowiskowe mieszczące się przy ul. Górskiego obok Szpitala Kardiologicznego.

1982 - Powstało na terenie parku Sanatorium Uzdrowiskowe dla Rolników wzniesione przez Centralny Związek Kółek i Organizacji Rolniczych.

1996 - Sanatorium Uzdrowiskowe „Energetyk” usytuowane przy ul. Paderewskiego.

1996 - Wystawiono Pomnik w Lesie Zakładowym upamiętniający 17 młodych żołnierzy z oddziału AK Tadeusza Orłowskiego ps. „Szatan”, zaprojektowany przez Stanisława Strzyżyńskiego, a wykonany przez pana Jana Dudka, a w lubelskim Sądzie Wojewódzkim zarejestrowano Towarzystwo Przyjaciół Zakładu Leczniczego.

2001 - Sprywatyzowano Zakład Leczniczy „Uzdrowisko Nałęczów”.